Historia

Wrocławski mizar

W północnej części największej wrocławskiej nekropolii, na osobowickim cmentarzu komunalnym, znajduje się skrawek ziemi z mogiłami oznaczonymi półksiężycem orz arabskimi inskrypcjami. Malutki mizar, tatarski i muzułmański ślad w stolicy Dolnego Śląska.

Spoczywa tu 29 osób (stan na 24. 06. 2007 r.): 13 kobiet i 16 mężczyzn, w dwudziestu czterech grobach. Najstarsze mogiły, należące do rodziny Półtorakiewiczów, liczą sobie już ponad sześćdziesiąt lat. Większość nagrobków ozdobiona jest półksiężycem z gwiazdą, niektóre arabskimi napisami: przeważnie ta’awwudem (a’udu billahi min aszszajtani rradżim – uciekam się do Boga przed szatanem przekletym), basmalą (bismi llahi arrahmani rrahim – w imię Boga miłosiernego, litościwego) lub szahadą (la ilaha ill’allah – nie ma boga prócz Allaha). W części odwzorowano je dość nieporadnie – widać, że ręka tutejszego kamieniarza nie miała wcześniej z czymś takim do czynienia. Na kilku umieszczono typowe inskrypcje żałobne m.in. wieczny pokój racz mu dać Panie, pokój jego duszy itp. Na tablicy nagrobnej S. M. Turina, Etiopczyka, znajduje się krótki napis w jego rodzinnym piśmie oraz, co szczególnie ciekawe, widnieje tu zdjęcie nagrobkowe – jedyne w tej muzułmańskiej kwaterze.

We wrocławskiej ziemi pochowani są (według dat zgonów; w przypadku wspólnej mogiły wymieniam kolejno wszystkich w niej pogrzebanych; arabskie napisy podaję w transkrypcji polskiej):

- P. Gaja Półtorakiewicz, córka Jana i Emilii, urodzona 17.01.1934 r. w Wilnie, zmarła 28.09.1946 r. we Wrocławiu. Na nagrobku półksiężyc i gwiazda oraz trzy arabskie napisy: ta’awwud, basmala i szhada.

- Ś. P. Stefan Półtorakiewicz, urodzony 23.08.1944 r. w Wilnie, zginął tragicznie 29.09.1946 r. we Wrocławiu. Rodzice.

- Grób rodzinny: Maria Korycka, ur. 1870, zm. 1951, Jan Korycki, ur. 1893, zm. 1964, Ewa Korycka, ur. 1914, zm. 1989. Dzieci i wnukowie. Na nagrobku półksiężyc.

- Grób rodzinny: Ś. P. Helena Gajnutdinow, ur. 1876, zm. 3.12.1962, Ś. P. Aleksander Gajnutdinow, ur. 1905, zm. 27.2.1990. Boże, zmiłuj się nad nimi. Żona. Na nagrobku półksiężyc i gwiazda.

- Assan Smolski, s. Adama, urodzony 12.05.1888 r. w Mińsku Litewskim, zmarły 17.02.1963 r. we Wrocławiu. Wieczny pokój racz dać mu Panie. Pogrążona w smutku żona. Na nagrobku półksiężyc i gwiazda.

- Ś. P. Felicja Jasińska, urodzona 18 I 1871 w Ordzie, zmarła 21 IV 1965. Pokój jej duszy. Na nagrobku półksiężyc i gwiazda oraz napis arabski, niestety, niezrozumiały.

- Grób rodzinny: Jan Półtorakiewicz, ur. 20.6.1909, zm. 16.3.1971, Emilia Półtorkaiewicz, ur. 24.2.1914, zm. 27.3.1996. Na nagrobku półksiężyc, gwiazda i trzy arabskie napisy: ta’awwud, basmala i szahada.

- Bronisław Gajnodzinow, urodzony 26 X 1914, zmarł 30 X 1974. Pokój jego duszy.

- Fatima Smoktunowicz, urodzona 09.05.1929, zmarła 27.04.1979. Metalowa tabliczka przybita do wetkniętej w mogiłę drewnianej listwy.

- Honorata Korczyńska, urodzona 28.01.1975, zmarła 27.04.1981. Metalowa tabliczka przybita do wetkniętej w mogiłę drewnianej listwy.

- Omar Bajraszewski, urodzony 14.8.1916, zmarły 13.1.1987. Na nagrobku półksiężyc z gwiazdą oraz basmala po arabsku.

- Bronisław Radecki, urodzony 29.10.1911 w Słonimie, zmarły 26.4.1987. Na nagrobku półksiężyc z gwiazdą, a także dwie inskrypcje po arabsku: basmala i szahada.

- Maria Orszulak z d. Korycka, urodzona 12.05.1917, zmarła 29.06.1987. Na nagrobku półksiężyc z gwiazdą.

- Grób rodzinny: Sulejman Aleksandrowicz, urodzony 23.2.1915, zmarły 6.12.1992, Helena Alaksandrowicz, urodzona 11.6.1917, zmarła 18.12.2005. Na nagrobku półksiężyc i gwiazda.

- Władysław Orszulak, 21.5.1911 - 9.10.1993.

- mgr Semman Mussa Turin, Etiopia, urodzony 12.04.1955, zmarły 8.06.1994. Od kolegów. Na nagrobku krótki tekst w języku etiopskim oraz kolorowe zdjęcie nagrobkowe.

- Ś. P. Michał Korycki, urodzony 16.9.1915, umarły 21.7.1997. Pokój Jego duszy. Na nagrobku półksiężyc z gwiazdą.

- Emina Jashari, zm. 1999. Metalowa tabliczka przybita do wetkniętego w mogiłę słupka. Na niej też niebieski półksiężyc ze stylizowaną żółtą gwiazdą (słoneczkiem?).

- Tu spoczywa Św. p. Aleksandra-Chalima Korycka, córka Michała i Emilii, ur. 3.5.1914, zm. 26.3.2000. Pokój jej duszy. Na nagrobku półksiężyc z gwiazdą i napis arabski: ya’allah ya’muhammad (O Allahu O Muhammadzie).

- Rozalia Bajraszewska, urodzona 15 V 1911, zmarła 25 V 2000. Na nagrobku półksiężyc z gwiazdą i arabski napis: basmala.

- Alraszyd Musicz, urodzony 27.10.1912, zmarły 04.07.2002. Na nagrobku półksiężyc i gwiazda.

- Bebars Jakub Ayyoub, urodzony 20.07.2006, zmarły 12.08.2006. Śpij w spokoju aniołku. Do nagrobka przymocowana metalowa złocona róża.

- Zakwan Al-Rifai, urodzony 01.09.1954 r., zmarły 15.12.2006 r. Tabliczka przybita do drewnianej listwy wetkniętej w mogiłę. Na niej półksiężyc z gwiazdą.

- Aleksander Bajraszewski, urodzony 28.10.1939, zmarły 28.12.2006. Na nagrobku półksiężyc z gwiazdą oraz napis po arabsku: szahada.

Groby, opatrzone nazwiskami, wskazującymi prawdopodobieństwo tatarskiego pochodzenia pochowanych w nich ludzi, znajdziemy także na innych cmentarzach Wrocławia. Najczęściej są to już z dawien dawna katolicy, ale zdarzają się sytuacje, gdy np. mąż-muzułmanin tatarskiego pochodzenia umiera, a żona-katoliczka, często nie w pełni świadomie, zwłaszcza, gdy oboje nie angażowali się religijnie, wprawia mu pogrzeb świecki lub katolicki. Bywa też, że ktoś aprobuje i pielęgnuje swe tatarskie korzenie, jednak bez jakiegokolwiek powiązania z islamem i nie ma dla niego znaczenia charakter pochówku. Ale też wiele osób zaznacza w swej ostatniej woli, że chce mieć mogiłę na którymś ze starych tatarskich mizarów: w Bohonikach, Kruszynianach, lub na Muzułmańskim Cmentarzu Tatarskim w Warszawie.

Rozrzucone są szeroko po Polsce te tatarskie mogiły: nasze dziedzictwo i pamięć...

Tej ziemi tyle / że czasem / na długość szabli / obojętne / czy to miejsce do snu / czy tylko przestrzeń / do przemierzenia / ziemia / gdzie cienie ojców / choć głosów naszych / już tam nie ma // nie wyjmę z ciała / tego odłamka klingi (wiersz bez tytułu z tomiku „Na zawsze * Навсегда”)

Musa Czachorowski